Historia
Shtëpia e Xhafer Devës është e ndërtuar në qendër të qytetit, gjegjësisht në bërthamën e vjetër të qytetit të Mitrovicës. Gjendet mu pranë objekteve dhe institucioneve qendrore të qytetit. Ajo u ndërtua në vitin 1930. Shtëpia në fillim të ndërtimit kishte karakter banimi. Pas Luftës së Dytë Botërore, e tërë pasuria e Xhafer Devës ishte konfiskuar nga pushteti i kohës dhe kjo pronë kaloi në pronësi shoqërore. Pas konfiskimit, shtëpia shërbeu si ambulancë, e më vonë si strehimore për familjet e pastrehë. Shtëpia e lartpërmendur, është ndërtuar nga Xhafer Deva, njëri prej personaliteteve më të shquara të këtij rajoni. Xhafer Deva, luajti rol kyq në periudhën kohore 1941–1944, në organizimin dhe mbrojtjen e popullatës shqiptare. Gjatë një periudhe kohore Xhafer Deva ka mbajtur poste kyqe – ishte prefekt i Mitrovicës si dhe Ministër i Punëve të Brendshme në Qeverinë Shqiptare (1943/44). Pas lufte si i përndjekur nga pushteti, emigron në SHBA, ku edhe vdes (1978). Shtëpia ka destinim banimi dhe është me etazhitet B+P+2. Shtëpia e Xhafer Devës ka vlerë të jashtëzakonshme shoqërore, kulturore–historike dhe arkitektonike për tërë rajonin.
Për nga stili i ndërtimit, kjo shtëpi i përket arkitekturës moderne euro-perëndimore dhe shquhet me elemente të shumta dekoruese në eksterier. Si e tillë kjo është një ndër shtëpitë e para të këtij stili në Mitrovicë dhe Kosovë në përgjithësi. Stili i ndërtimit të kësaj shtëpie, paraqet kthesë radikale të kalimit nga ndërtimi i objekteve me ndikim të arkitekturës të stilit oriental, në ndërtim të objekteve me stil të arkitekturës moderne europiane. Sistemi i ndërtimit është masiv. Material kryesor i ndërtimit janë gurët dhe tullat e argjilës së pjekur të lidhura me llaç gëlqeror. Konstruksioni meskatësh është nga druri. Kulmi është dy ujor nga konstruksioni i drurit, i rrethuar me mur të kurorës, ndërsa mbulesa është me qeramidhe. Suvatimi i brendshëm dhe i jashtëm është bërë nga llaçi gëlqeror. Ndërtesa ka ruajtur gjendjen fillestare të ndërtimit. Në objekt nuk janë bërë transformime të theksuara, përveq disa ndërhyrjeve në ndarjen e hapësirave të brendshme.
Djegja e shtepisë
Kujtojmë që shtëpia e Xhafër Devës ishte djegur në Mars të vitit 2015. Dyshohej për zjarrvënie të qëllimshme. Kjo ishte deklara e policisë asokohe: Policia e Kosovës, nëpërmjet zëdhënësit për rajonin e Mitrovicës, Avni Zahiti, i ka thënë portalit Koha.net se ende janë në mbledhjen e informatave, ndërsa më vonë do të dalin me detaje rreth kësaj ngjarje. “Zjarrfikësit kanë intervenuar, dhe prej tyre presim që të dalin me konkludime”, ka thënë Zahiti përderisa nuk ka dashur të lëshohet më shumë nëse kjo zjarrvënie është e qëllimshme.
“Restaurimi”
Ndërkohë në me 8 Mars të vitit 2018 premtohej restaurimi i shtepisë nga drejtori i Urbanizmit Sami Zeka dhe drejtorit të DKRS Tafil Peci.
Ky ishte zotimi i tyre..
Lajm i mirë për objektet e trashëgimisë – sot nisi restaurimi dhe rehabilitimi i shtëpisë së Xhafer Devës që ndodhet në sheshin e qytetit në MitrovicëNë prani të drejtuesve të Kompanisë “Albi Company” shpk që ka fituar tenderin për restaurimin e shtëpisë Xhafer Devës dhe përfaqësuesve komunal drejtorit të Urbanizmit. Sami Zeka dhe drejtorit të DKRS Tafil Peci, të premten zyrtarisht ka nis projekti i restaurimit dhe rehabilitimit të shtëpisë së Xhafer Devës i financuar nga Ministria e Kulturës Rinisë dhe Sportit.Projekti i rehabilitimit të objektit të trashëgimisë kulturore që ndodhet në sheshin e qytetit të Mitrovicës. Ka përjetuar shumë peripeci dhe telashe, që nga problemet me vërshime të ujërave të zeza, problemet me çati, djegia enigmatike e saj deri tek tenderët dhe zahgitja e projektit, që së fundi po merr dritën jeshile edhe pritet të përfundoj brenda 3 muajve.Drejtorët e Urbanizmit dhe DKRS Zeka dhe Peci, që ishin prezent në fillimin e punimeve, kanë kërkuar nga kompania realizimin e plotë të projektit të restaurimit, ndërmarrjen e masave të plotësimit të të gjitha kritereve të rehabilitimit të plotë të objektit dhe ruajtjes së secilit detal, me qëllim që objekti të rikthej pamjen edhe gjendjen që kishte dikur, që të mund të përdoret në të mirë të kulturës dhe qytetarëve.“Objekti është dëmtuar, por kemi bindjen se ai do të restaurohet në pamjen që kishte, ku do krijohet siguri dhe komoditet, ashtu që të mund të përdoret si hapësirë shtesë kulturore e qytetarëve të Mitrovicës. Ky objekt do të jetë ndihmesë e madhe për artistët dhe njerëzit e artit në përgjithësi, ka shumë hapësire dhe ndodhet në qendër të qytetit, andaj fillimi i realizimit të këtij projekti është ngjarje e shënuar për komunën dhe kulturën në qytetin tonë” ka thënë drejtori i DKRS Tafil Peci.Ndërkohë drejtori i Urbanizmit, ka insistuar në realizimin e plotë të projektit të restaurimit dhe rehabilitimit të këtij objekti me rëndësi për trashëgimin kulturore të Mitrovicës duke vlerësuar se “ Ka shumë punë, duke vërejtur gjendjen në të cilën ndodhet ky objekt, porse ai me punë profesionale mund të rikthehet në gjendje q ëtë mund të jetë shumë i nevojshëm si hapësire shtesë kulturore. Vlera e tij ngritjet se ai ndodhet afër qendrës dhe mund të përdoret në shumë dimensione”.Zyrtarët e kompanisë kanë theksuar se në bazë të kontratës ndërmjet Ministrisë së Kulturës Rinisë dhe Sportit dhe kompanisë “Albi Company” shpk numër : 2017-14-020-521, punimet fillojnë nga sot më 9 mars dhe zgjasin 80 ditë të plota pune, ndërkohë që kanë premtuar përkushtim dhe angazhim profesional me qëllim që objekti të rikthehet në gjendjen që kishte dikur si një ndër objektet më të mira të kohës.
Gjendja aktuale
Ja si duket Shtëpia e Xhafer Devës sot me 11 Shtator 2020.
Kanë kaluar 2 vjet e gjysmë prej se filloi restaurimi, kurr nuk përfundoi. E atëherë ishte premtuar që do të përfundoj për 80 DITË PUNE!
Kujtojmë që së fundmi (6 tetor) Ministrja e Rinisë Kulturës dhe Sportit, vizitoi Mitrovicës, dhe përpos 12 milion eurove të premtuara për stadiumin Adem Jashari ajo u zotua që edhe shtëpia e Xhafer Devës do të renovohet. Kjo ishte një pjesë e deklaratës së Vlora Dumoshit:“Gjithashtu ne do të investojmë dhe në projekte të tjera kapitale siç janë Stadiumi “Riza Lushta” në të cilin do të investojmë për tribuna si dhe tetë projekte për restaurim, duke filluar nga kulla e Isa Boletinit, shtëpia e familjes së Xhafer Devës dhe shumë projekte të tjera të rëndësishme.
